Ekokritiek en Ekopoësie: ‘n Inleiding (1)

 

Die woorde ekologie, omgewingsbewustheid en groen word toenemend deel van ons daaglikse woordeskat.  Ons word gemaan om ons energiebronne met oorleg te gebruik, om die natuur te respekteer, om ons verbruikerspatrone in heroorweging te neem.  En nou hoor ons ook van groen gedigte, van ekokritiek en ekopoësie.  In ‘n aantal opeenvolgende blogs gaan ek probeer om sekere aspekte rondom ekokritiek en ekopoësie te belig.  Ek gaan vrae vra soos wat is ekokritiek, wat is ekopoësie, hoe lyk ‘n ekogedig, wat word bedoel met bioregionalisme en wat is die verskil tussen natuurpoësie en ekopoësie.

Mens en natuur

Vanaf die vroegste tye is die mens en sy verhouding tot die omringende natuurlike wêreld die onderwerp van vertellinge, verhale, mitologieë en religieuse geskrifte.

Reeds in 1611 beskryf die metafisiese digter John Donne die verhouding tussen die mens en die natuur in sy gedig ”An anatomy of the world”, woorde wat weerklank vind in hedendaagse debatte oor die mens en sy misbruik van die nie-menslike wêreld wat hom omring. Donne voer aan dat ander kreature – waar ons die ganse nie-menslike wêreld kan inlees – aan die genade van die instrumentele gebruik van die mens onderworpe is. Later in dieselfde gedig beskryf hy hoe die wêreld aan stukke is, hoe alle samehang tot niet is, ’n gedagte wat tans wyd resoneer in gesprekke rondom die ekologie. Só skryf Donne:

Thus man, this world’s vice-emperor, in whom
All faculties, all graces are at home;
And if in other creatures they appear,
They’re but man’s ministers, and legates there,
To work on their rebellions, and reduce
Them to civility and to man’s use. (Donne 1971:275)

Lawrence Buell, een van die pioniers van die ekokritiese beweging, wys daarop dat die mense se vroegste verhale dié is oor die aarde se skepping en God en mens se transformerende ingryping daarop, wat ’n aanduiding is van die feit dat omgewingsbewustheid en -kritiek as ontluikende dissipline antieke wortels het (Buell 2005:1-2).

Waar kom die woord ekologie vandaan? Hoe hou dit verband met literatuur? 

Die term ekologie kan teruggevoer word na die Duitse dierkundige, Ernst Haeckel wat die woord Ökologie vir die eerste keer in 1873, ongeveer ’n eeu voor die geboorte van die nuwe dissipline, ekokritiek, gebruik het (Arigo s.j.:Voorwoord). Die oorsprong van die woord kan teruggevoer word na die Griekse woord, oikos, wat na huis of blyplek verwys, terwyl die tweede deel van die woord verwys na logos, wat woord beteken. Ekologie beteken dus letterlik woorde oor tuistes, maar ook woordtuiste, soos deur Meintjes (1995:78) uitgewys.

Die sistemiese aard van taal en van letterkunde sluit aan by die beginsels van ekologie: die samehang van dinge, vanaf die nietigste onderdeeltjie of mikro-organisme tot by die grootste sisteem en die onderlinge samehang en verhouding tussen die dele. Meintjes (1995:78) sê die volgende: “Soos die omgewing is die literêre teks ook ’n sisteem waarvan die onderdele ’n organiese geheel vorm en waarvan die totaliteit meer as die blote somtotaal van die onderdele is. […] ’n Logiese verdere toepassing van hierdie model sou wees om ’n oeuvre, ’n genre en selfs ’n hele literatuur as ’n groter ekologiese sisteem te sien”.

In aansluiting hierby verwys Fanie Olivier met betrekking tot die ekologie van die gedig daarop dat die “siening van die eenheid van die totaliteit, die samehang van die afsonderlike binne die geheel” ’n “voorveronderstelling binne die poësie” is. Hy voer verder aan: “Vir die ernstige versleser is die klank-eenheid byvoorbeeld ’n mikro-organisme, die gedig ’n ekosisteem en die bundel of die oeuvre dan die biosfeer” (Olivier 1995:134).

’n Ekologiese perspektief sou beteken om die geheel te kan waarneem in terme van die samehang van die dele. Don Elgin verwoord dit soos volg:

It means trying to see a whole which is enormous and complex – and a cosmic view so threatening of man’s image of himself – that we are tempted to retreat to our comfortable broom closets of specialized knowledge, to fragments of information re-assuring precisely because they have simplified our world to a point at which we can understand it. (Elgin 1983:8)

Volgende keer:  Presies wat beteken “ekokritiek”? 

Verwysings

Arigo, C. s.j. Notes toward an ecopoetics: Revising the postmodern sublime and Juliana Spahr’s This connection of everyone with lungs”. how2journal,3(2). http://www.asu.edu/pipercwcenter/how2journal/vol_3_no_2/ecopoetics/essays/arigo.html . (28 Februarie 2011 geraadpleeg).

Buell, L. 2005. The future of environmental criticism. Environmental crisis and literary imagination. Malden: Blackwell Publishing.

Donne, J. 1971. An anatomy of the world. In Smith, A.J. (red.). [1611]. John Donne: The complete English poems. Harmondsworth: Penguin Books.

Elgin, D.D. 1983. What is “literary ecology”? Humanities in the South: Newsletter of the Southern Humanities Council, 57:7–9.

Meintjes, G. 1995. Die ekologie as (vernuwende) leesstrategie. Stilet, VII(2):22–85.

Olivier, F. 1995. “hy maak die kafhok groen” – aantekeninge by T.T. Cloete as ekoloog op rym. Literator 16(3):133–44.

©Susan Smith

Advertisements

today the chilly awareness of grey

 

today the chilly
awareness of all shades of
grey   cloud grey   mist grey  seagull grey   feather grey
           water grey    wave grey    foam grey
         rock grey     pebble grey    rock crevise grey
           sand grey   shell grey    crushed shell grey
                   has found my senses
at this place today:        kayser’s beach    34km west of
    east london   eastern cape   south Africa   32°58 south
where in the exposed tidal zone

in crushed shell sand

my feet are wriggling itself

in

©Susan Smith

“There is dual tension at work in […] bioregional poems.  At some moments the poem is an account of the world-as-it-is, at other moments a idiosyncratic self emerges like a sprite.  Yet, the poem announces a concerted effort to write as a way to displace self from phenomenal experience. “   There is a strive “[…] for a poetics in which these two acts – of being, and of ‘letting be’ – work in concert. “  The use of “[…] the journal as a site of poetry, time – marking and framing the place and materials surrounding the writing.  With […] clarity, the here and now surface:  native animals, plants, waters, people, moon and sky interwoven with thoughts, the mind working.  The poem is porous, a duration.  Not a slice of life, but an instance of inhabiting […]a site of ecological being.”

Russo, Linda. (n.d.). Writing Within:  Notes on Ecopoetics as Spacial Practice.  In:  How2, 3(2).

as die lug deursigtig is

 

as die lug deursigtig is
skoon winsor&newton ceruleun
ongemeng uit die buis van die Meesterlandskapmaker
as die voëlroepe vroeg
die roerlose lug van my klein wildernis
teen 50 desibel oopkraak
soos vanoggend
is dit die fel cadmium rooivlerkflits
die langste golflengte kleur
wat die oog ontmoet
is die chromium groen van romp en bors die sneller
wat die ses miljoen M-kegelselle
in die oog aktiveer
is dit die drie trompetroepe
die sewe gromnote
die ghok-ghok-ghok
van die mitiese knysna-loerie
die koggel-uur van Igolomi
singtyd van iGwalagwala
wat op die oortimpaan vibreer
wat aan my sinne ruk
©Susan Smith

……………………………………………………..

The perception of greenness (in opposition to redness forming one of the opponent mechanisms in human color vision) is evoked by light which triggers the medium-wavelength Mcone cells in the eye more than the long-wavelength L cones. Light which triggers this greenness response more than the yellowness or blueness of the other color opponent mechanism is called green. A green light source typically has a spectral power distribution dominated by energy with a wavelength of roughly 487–570 nm (Nanometre).