Gifkaroo – voorteks maak vuis

untitled

Gifkaroo – voorteks maak vuis

Susan Smith

LitNet Biebouw Resensies

02/08/2013

Titel: Gifkaroo

Skrywer: Etienne van Heerden

Slegs 100 kopieë van Gifkaroo is gedruk. Dit is nie te koop nie. Lees die Engelse weergawe – Poison Karoo – hier.

Gifkaroo is ’n vuishou op die krop van jou maag. Dit laat jou rou.

Dít is die eerste gewaarwordinge ná die lees van Gifkaroo, Etienne van Heerden se voorteks vir sy roman, Klimtol, wat in September 2013 by Tafelberg Uitgewers verskyn.

Die beperkte oplaag van 100, genommer en geteken en onpretensieus gebind in bruin karton, is ’n protesteks teen die voorgenome breking in die Karoo wat aan gesaghebbende persone en partye gestuur is. Dit is letterlik die vinger wat teen die muur skryf, wat die waarheid en die leuen uitwys. Die Engelse vertaling in dieselfde band is gedoen deur Isobel Dixon, bekroonde Engelse digter wie se gedigte oor die Karoo ingesluit is in haar bundels The Tempest Prognosticator (2011), A Fold in the Map (2007) en Weather Eye (2001) waarvoor sy die Olive Schreiner-prys ontvang het. Die uitgawe word aangevul met ’n foto deur Obie Oberholzer, bekend vir fotografie wat vir jare reeds die Karoo en sy mense vaslê.

Gifkaroo volg dieselfde werkwyse as ’n vroeëre kortverhaal, Die gas in Rondawel Wilhelmina (1995), wat jare gelede as voorteks vir die roman Kikoejoe (1996) gedien het.Gifkaroo en Klimtol sluit aan by ’n lang lys tekste in Van Heerden se oeuvre waarin die Karoolandskap ontgin word, byvoorbeeld die onlangse Haai Karoo (2012), 30 Nagte in Amsterdam (2008), Asbesmiddag (2007), In stede van die liefde (2005), Die stilte na die boek (2004), Die swye van Mario Salviati (2000), Kikoejoe (1996), Die gas in Rondawel Wilhelmina (1995), Die stoetmeester (1993), Casspirs en campari’s (19991), Liegfabriek (1988), My kubaan (1983), Toorberg (1986) en Matoli (1979).

In Gifkaroo maak die leser kennis met die ou man Ludo Loeloeraai, op sy dag klimtolkampioen van die Groot Karoo, op ‘n bedevaartsreis na die Karoo-fonteinplaas met die soet water uit sy kindertyd, die plek wat hy ken soos die palm van sy hand. Sy reis na die fonteinplaas word ook ’n reis na die verlede, na sy kindertyd saam met sy pa, die waterfiskaal, die tyd van sy vernuf en handvaardigheid met die klimtol toe hy die rooibaadjieman was wat “speel” verhoog toe gebring het – maar ook ’n reis na homself as kartonman en die verlies van liefde. In die beperkte ruimte van enkele bladsye slaag Van Heerden daarin om die ou man “met oë wat al blouer raak”, sy verlange na sy verlore liefde, sy hunkering na die Karoo en die “onderaarde” (9) – die “ingedagte, private plek, daardie plek van water” (7) – en sy konfrontasie met homself voor die leser se oë lewend te maak.

In die mond van die meesterverteller Van Heerden word die Karoo ’n lewende wese; in die tradisie van die ekokritiek ’n objek wat tot subjek gemaak word – ’n karakter in die teks. Die Karoo “kug”, “suig”, “snak […] na asem”, is “ingedagte”, kan sy “asem intrek”, selfs “verdriet” toon (6) – menslike eienskappe wat aan die niemenslike landskap toegedig word. Die tradisionele grense tussen menslik en niemenslik word opgehef en die landskap vertoon dinamiese eienskappe wat die antroposentriese mens-in-die-middel–beskouing omverwerp. So is dit met Van Heerden se Karoo-as-karakter, ’n aspek wat reeds in talle vroeëre romans geaktiveer is.

VOLLEDIGE RESENSIE

Advertisements

Lewer kommentaar

Verskaf jou besonderhede hieronder of klik op 'n logo om in te teken:

WordPress.com Logo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by WordPress.com. Log Out /  Verander )

Google photo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Google. Log Out /  Verander )

Twitter picture

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Twitter. Log Out /  Verander )

Facebook photo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Facebook. Log Out /  Verander )

Connecting to %s